ÜST BANNER

Maymun Çiçeği Virüsü Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Okunma: 7290
Sağlık 15 Haziran 2022 13:50
Videoyu Aç Maymun Çiçeği Virüsü Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
A
a

Son dönemlerde dünyada hızla yayılmaya başlayan ve maymun çiçeği virüsü hastalığı olarak bilinen Monkeypox, Covid-19 pandemisinin etkileri henüz atlatılmamışken yeni bir endişe kaynağı olarak karşımıza çıkıyor. Peki maymun çiçeği virüsü nedir? Yeni bir pandemi olma ihtimali var mı? Maymun çiçeği virüsü Türkiye’de görüldü mü ve ne tür önlemler alınması gerekiyor? Memorial Kayseri Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Ayşegül Ulu Kılıç, maymun çiçeği virüsü hastalığı monkeypox hakkında dikkat edilmesi gerekenlerle ilgili bilgi verdi.

Maymun çiçeği virüsü monkeypox nedir?
Maymun çiçeği virüsü (monkeypox) ilk olarak Orta ve Batı Afrika’nın tropik yağmur ormanlarında ortaya çıkan ve zaman zaman diğer bölgelerde de görülen maymun çiçeği virüsünün neden olduğu hayvanlardan insanlara bulaşan bir hastalıktır. Tipik olarak, ateş, deri döküntüleri ve büyümüş lenf bezleri ile kendini gösterir, bunların yanı sıra çeşitli tıbbi komplikasyonlara da yol açabilir. Genellikle 2-4 hafta süren belirtileri olan ve kendi kendini sınırlayan bir hastalıktır. Ağır vakalar ortaya çıkabilir. Son zamanlarda bu virüs kaynaklı ölüm oranları %3-6 olarak rapor edilmiştir.
 
Maymun çiçeği virüsünün patojeni
Maymun çiçeği virüsü, Poksviridae ailesinden Orthopoksvirus türüne ait çift sarmallı ve zarflı, bir DNA virüsüdür. İki farklı genetik bölümü olan bu virüsün Orta Afrika (Kongo Havzası) menşeinin daha bulaşıcı ve etkili olduğu bilinmektedir. Batı Afrika bölümünde ortaya çıkan virüsün ise tropik yağmur ormanlarındaki az sayıda insanın yaşadığı yerleşim yerlerinden giderek kentsel alanlara yayıldığı düşünülmektedir.
 
Maymun çiçeği virüsü nasıl bulaşıyor?
Monkeypox, enfekte bir kişi veya hayvanla yakın temas yoluyla ya da virüs bulaşmış materyaller ile insanlara bulaşır. Hastalık bir kişiden diğerine lezyonlar, vücut sıvıları, solunum damlacıkları, yatak örtüleri gibi kontamine eşyalarla birinden diğerine geçebilmektedir. Damlacık yoluyla bulaşma genellikle yüz yüze uzun süreli teması gerektirir ve bu durum da sağlık çalışanlarını, hane halkını ve aktif vakaların yakın temaslılarını risk altına sokmaktadır. Kişiden kişiye bulaş zinciri son yıllarda en uzun olarak 6 kişiden 9 kişiye çıkmıştır. Bunun nedeni çiçek aşısının yapılmaması nedeniyle toplumda azalan bağışıklığa bağlı olabilir. Anneden bebeğe bulaşma, gebelik ve doğum sırasında ve sonrası yakın temasla olabilir.
 
Klinik tablo çiçek hastalığına benziyor
Maymun çiçeği virüsü monkeypox’ın klinik görünümü 1980 yılında dünya çapında eradike edildiği yani tamamen silindiği ilan edilen çiçek hastalığına benzerdir. Çiçek hastalığına göre daha az bulaşıcıdır ve daha hafif seyirli hastalığa neden olur. Çiçek hastalığının eradikasyonu ve ardından çiçek aşısının durdurulması ile birlikte maymun çiçeği virüsü halk sağlığı için önemli hale gelmiştir.
 
Maymun çiçeği virüsü belirtileri nelerdir?
Maymun çiçeği hastalığının kuluçka süresi genellikle 6-13 gündür ancak 5- 21 gün arasında da değişebilir. Enfeksiyon iki döneme ayrılabilir. Ateş, baş ağrısı, lenf düğümlerinin büyümesi, sırt ağrısı, kas ağrısı, halsizlik ile karakterize ilk dönem 0-5. gün arasındadır. Lenf düğümlerinin büyümesi bu hastalık için belirgin bir özelliktir ve kızamık, çiçek, suçiçeği ayırımında önemlidir. Deri döküntüsü ateşten 1-3 gün sonra başlar. Döküntü, gövdeden ziyade yüz, kol ve bacaklarda daha yoğundur. Yüz (%95), avuç ve ayak tabanları (%75) etkilenir. Ayrıca ağız mukozası (%70), genital bölge (%30) ve konjonktiva (%20) etkilenir. Döküntüler önce düz tabanlı, deriden hafifçe kabarık, sonrasında içi önce berrak sonra sarımsı sıvı dolu lezyonlar şeklinde gelişir. Lezyonlar birkaç adet veya binlerce olabilir. Belirtiler 2-4 hafta içinde kendini sınırlar. Çocuklarda şiddetli seyirli hastalık görülebilir. Bağışıklık yetmezliği olan kişilerde de ağır seyredebilir. Önceden çiçek aşısının koruyuculuğu olmasına rağmen bugün ülkelere bağlı olarak 40-50 yaş altındaki kişiler hastalığa daha duyarlıdır. Komplikasyon olarak, akciğer enfeksiyonu, sepsis, görme kaybı ve ensefalit ( beyin iltihabı) görülebilir.
 
Maymun çiçeği ile çiçek hastalığı arasında nasıl bir ilişki vardır?
Maymun çiçeği virüsü monkeypox’ın klinik tablosu şuanda dünyada görülmeyen çiçek hastalığına benzemektedir. Çiçek hastalığına göre daha az bulaşıcı olan bu virüsün neden olduğu hastalık hafif seyir etmektedir.
 
Maymun çiçeği virüsü tedavisi
Maymun çiçeği virüsü hastalığı daha çok Orta ve Batı Afrika’nın tropik yağmur ormanlarına yakın yerleşimlerde görülmesine rağmen kentsel alanlarda giderek fazla ortaya çıkmaktadır. Kemirgenler (sincap, sıçan gibi) ve insan olmayan primatlar hastalığın hayvan konaklarıdır.
Çiçek hastalığının ortadan kaldırılması sırasında kullanılan aşılar maymun çiçeği hastalığına karşı da koruma sağlamıştır. Bunun dışında maymun çiçeği hastalığının önlenmesi için onaylanmış olan yeni aşılar geliştirilmiştir. Çiçek hastalığının tedavisi için geliştirilen ilaçlar maymun çiçeği hastalığının tedavisi için de ruhsatlandırılmıştır.
 
Maymun çiçeği virüsü aşısı var mı?
Maymun çiçeği virüsünü önlemede çiçek hastalığı aşının yaklaşık %85 oranında etkili olduğu bilinmektedir. Bu durumdan dolayı çiçek aşısı olan kişilerde maymun virüsü çiçeği virüsü daha hafif hastalığa neden olabilir. Şu anda yapılan çiçek hastalığı aşısı ise halka uygulanmamaktadır. Uygulanan aşılar, genelde sağlık çalışanlarının korunmaları için uygulanır.
 
Maymun çiçeği virüsü ölümcül mü?
Çiçek hastalığına göre daha hafif seyreden maymun çiçeği virüsü, vakaların %10 oranında ölüme neden olabildiği görülmektedir. Ancak maymun çiçeği virüsü semptomlarından birine rastlamanız durumunda mutlaka bir uzmana görünmeniz gerekmektedir.
 
İnsandan insana bulaş riskini azaltmak için neler yapılmalı?
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) şimdilik edinilen bilgiler ışığında virüsün neden olduğu hastalığın belirtilerini gösteren insanlarla yakın temas kurulmamasını, bu hastaların izole edilmesi gerektiğini belirtmektedir.
 
Hayvandan insana bulaş riski nasıl azaltılabilir?
Maymun çiçeği virüsünden korunmak için hasta hayvanlarla ve dokularıyla temas edilmemesi konusunda özen gösterilmelidir. Temas edilecekse eldiven ve diğer koruyucu kıyafetler kesinlikle giyilmelidir. Mümkün olduğunca, insanların enfekte olan hayvanlardan uzak durması önemlidir.
 
Maymun çiçeği virüsü yeni bir hastalık mıdır?
Virüsün neden olduğu hastalık yeni değildir. Maymunlarda 1958’de görülen virüs kaynaklı hastalık, insanlarda ilk kez 1970 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde ortaya çıkmıştır.
 
Maymun çiçeği virüsü neden önemli hale geldi?
Afrika dışında son bir haftada görülen vaka sayısı hastalığın diğer kıtalara da daha fazla yayılma ihtimali maymun çiçeği virüsünü önemli hale getirdi. Afrika dışında görülün vaka sayısındaki hızlı artış Dünya Sağlık Örgütü’nün dikkatini çekmiştir.
 
Virüs en çok insanlara maymunlardan mı bulaşıyor?
İsminde ‘maymun’ kelimesinin olması virüsün sadece maymunlardan geçtiği algısına neden olmamalıdır. Hastalık maymunlardan daha çok fare ve sıçan gibi kemirgenlerle sincaplardan bulaşabilmektedir.
 
Cinsel temas ne kadar etkili?
Maymun çiçeği virüsü, damlacıkların "yakın temas" ile bulaşması sonucu kişiyi enfekte etmektedir. Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılan açıklamada, maymun çiçeği virüsünün cinsel ilişki ile de yayıldığı belirtilmiştir. Bunun için korunmasız cinsel ilişkiden kaçınılması gerektiği ifade edilirken, bu hastalığın sadece cinsel yolla bulaşan bir hastalık olduğu düşünülmemelidir.
 
Maymun çiçeği virüsü yeni bir pandemiye neden olabilir mi?
İnsan maymun çiçeği insanlarda ilk olarak 1970 yılında, 1968 yılında çiçek hastalığının ortadan kaldırıldığı Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde 9 yaşında bir erkek çocukta tanımlanmıştır. O zamandan bu yana vakaların çoğu kırsal, yağmur ormanları bölgesinde rapor edilmiştir. Bu tarihten sonra 11 Afrika ülkesinde insanlarda maymun çiçeği hastalığı bildirilmiştir. Maymun çiçeği virüsü hastalığı monkeypox sadece Batı ve Orta Afrika’daki ülkeleri değil, dünyanın geri kalanını da etkilediği için küresel halk sağlığı açısından önemi olan bir hastalıktır. Afrika dışında ilk monkeypox salgını 2003 yılında ABD de olmuştur ve evcil köpeklerle temas ile ilişkilendirilmiştir. Bu evcil hayvanlar ise Gana’dan getirilen sıçanlarla barındırılmıştır. Bu salgında 70’in üstünde vaka görülmüştür. Hastalık 2018’de Nijerya’dan İsrail’e, 2018’de Birleşik Krallık’a, daha sonraki yıllarda Singapur ve ABD’ye seyahat edenlerde görülmüştür. Son dönemlerde de Avrupa ülkelerinde virüsün yayıldığı bildirilmektedir. Bu durum mutlaka kontrol altına alınmalıdır.
 
Bulaş riski yüksek yerler nerelerdir?
İnsanların topluca ve kalabalık halde gidebileceği kapalı mekanlardan mümkün olduğunca uzak durmaya çalışılmalıdır. Maymun çiçeği virüsünün topluca kullanılan kapalı havuz, sauna, buhar odaları, hamam ve jakuzilerden bulaşma ihtimali bulunmaktadır. Bu alanlara mümkünse hastalık şüphesi taşıyanların gitmemesi gerekmektir. Özellikle hamamlarda hastalık şüphesi olanlardan yakın temas edilmemeli, köpük masajı ve kese gibi uygulamalar yapılmamalıdır.
 
Maymun çiçeği virüsü hangi ülkelerde görüldü?
Maymun çiçeği virüsünün en yaygın olduğu bölge, Orta ve Batı Afrika'nın uzak bölgeleri olarak biliniyor. İngiltere'de maymun çiçeği virüsünün ilk vakası 7 Mayıs 2022’de görüldü. İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı, hastanın yakın zamanda İngiltere'ye gelmeden önce virüsü kaptığına inanılan Nijerya'ya seyahat ettiğini belirtti. ABD, Kanada ve Avustralya'nın yanı sıra birçok Avrupa ülkesinde maymun çiçeği vakaları araştırılmaktadır.
 
Maymun çiçeği virüsü ile ilgili Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) açıklamaları
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), son zamanlarda sıkça konuşulan ve giderek artan maymun çiçeği virüsünün şimdiye kadar 29 ülkede görülürken, en az bin kişiye bulaştığını açıkladı. DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, endemik olmayan ülkelerde virüsün yaygınlaşmasının özellikle hamile kadınlar ve çocuklar için endişe verici olduğunu belirterek, "DSÖ olarak virüsün görüldüğü ülkelere, vakaların tanımlanması ve virüsün daha fazla yayılmasının önüne geçilmesi için her türlü çabayı sarf etme çağrısında bulunuyoruz." diye belirtti.
Dünya Sağlık Örgütü'nün maymun çiçeği virüsüne karşı toplu aşılamayı tavsiye etmediğini belirten Ghebreyesus, "Maymun çiçeğine karşı etki gösteren bazı çiçek aşıları ve antiviral ilaçlar var, fakat tedarikleri sınırlı. DSÖ, tıbbi ihtiyaçlar doğrultusunda ilaç ve aşıların tedarik edilebilmesi için iş birliği mekanizması geliştiriyor." dedi.
DSÖ direktörü, maymun çiçeği virüsüne rastlanan kişilerin kendilerini izole etmeleri gerektiğini söylerken, kişiler arası yakın temasın, virüsün yayılmasının etkeni olduğunu belirtti. Maymun çiçeği virüsü görülen kişilere de maske takın uyarısında bulundu. 
 
Maymun çiçeği virüsüne karşı önleminizi alın
Sürveyans yani virüs konusunda sistematik gözlemler ve yeni vakaların hızlı tanımlanması, salgının kontrol altına alınması için kritik öneme sahiptir. Salgınları sırasında, enfekte kişilerle yakın temas, maymun çiçeği virüsü enfeksiyonu için en önemli risk faktörüdür. Sağlık çalışanları ve ev halkı daha büyük bir enfeksiyon riski altındadır. Maymun çiçeği virüsü enfeksiyonuna yakalandığından şüphelenilen veya bu bilginin doğrulandığı hastaların tedavisi ile bakımını yürüten ya da onlardan örnekler alan sağlık çalışanları standart enfeksiyon kontrol önlemlerini uygulamalıdır. Mümkünse, hastanın bakımı için daha önce çiçek hastalığına karşı aşılanmış kişiler seçilmelidir. Bireysel olarak da kişisel hijyen tedbirlerine özen gösterilmelidir. Bununla birlikte ortak eşya ile ortak alan kullanımlarında dikkatli olunmalıdır.
Maymun çiçeği virüsü nadir görülmesine rağmen seyahat ederken yakalanma riskini en aza indirgemek için bu tedbirleri almak gerekmektedir:
Ellerinizi düzenli olarak sabun ve suyla yıkayın veya alkol bazlı bir el dezenfektanı kullanın.
Sadece iyi derecede pişirilmiş etleri yiyin.
Enfekte olan kişilerin havlularına veya giysilerine temas etmemeye özen gösterin.
Bu virüsü taşıma ihtimali olan kişilerle temasta bulunmayın.
 
Maymun çiçeği virüsü hastalığına yakalandığınızı düşünüyorsanız ne yapmalısınız?
Öncelikle hastalığı teşhis edebilmek için belirtilere bakılması gerekir. Son 1 hafta içinde maymun çiçeği virüsünün görüldüğü ülkelere seyahat ettiyseniz, döküntü, ateş ile yoğun bir hastalık hissi varsa vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız. Sağlık kuruluşlarında hastanın vücudundaki döküntülerden örnek alınarak gerçekleştirilen PCR yöntemi ile kesin tanı konulabilmektedir. Teşhis konulduktan sonra kendinizi izole etmeli, diğer insanlarla yakın temastan kaçınmalısınız. 
1000
icon

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

sondakika SON DAKİKA
hava durumu HAVA DURUMU
sayfalar SAYFALAR
arşiv HABER ARŞİVİ
linkler LİNKLER
Bu haber ilginizi çekebilir! Kapat